نزدیک شدن هرچه بیشتر به دهم تیرماه، فرصت دستیابی به طرح جامع هستهای، میان ایران و گروه ۵+۱، روند مذاکرات را کندتر و پیچیدهتر کرده است. عامل این کندی و پیچیدگی، بیصداقتی طرف مقابل و پایبند نبودن به مسائلی که پیشتر پذیرفته و نیز طرح افزونخواهانه مطالبات جدید است. یقیناً این رفتار جدید گروه ۵+۱ که با سردمداری آمریکا انجام میگیرد با لحاظ کردن نقش آمریکا در آن به بازخوانی و تحلیل دوباره نیاز دارد که نوشتار حاضر به اجمال آن را در زیر این دیدگاه، بررسی میکند: «آمریکا در تلاش است مذاکرات هستهای را به بستری برای تضعیف توانمندیهای ایران تبدیل نماید و آن را در چهار محور اصلی دنبال میکند که عبارتند از: ۱ـ بلاتکلیف نگهداشتن وضعیت تحریمها ۲ـ جعل بازرسیهای غیرمعمول ۳ـ مصاحبه با دانشمندان هستهای و افراد مرتبط با امور هستهای ۴ـ بازرسی از مراکز نظامی
خاستگاه مفهومی بحث
یکی از مشخصات ویژه ایران و آمریکا، خصومت به مفهوم دوری مدام بوده است. در این نوع ویژگی که با قطع هر نوع رابطه و تعطیلی سفارتخانهها به اوج میرسد عملاً راههای هرگونه تعامل رسمی بسته میشود که احتمالاً برای هر دو طرف زیانهایی به بار میآورد و احیاناً منافعی نیز خواهد داشت که تشخیص و تعیین آن به وضعیت و شکل رابطه دو طرف به پیش از قطع روابط، بستگی دارد. ارزیابی کلی این مسئله درباره ایران و آمریکا این است که آمریکاییها از این قطع رابطه که با افزایش روزافزون تنفر ایرانیان از آمریکا همراه بود، بسیار متضرر شدند و بارها به شکل غیررسمی تلاش کردند، این خبط تاریخی را جبران کنند که هر بار به در بسته خوردند. بهانههای اندکی هم که در طول سه دهه گذشته برای آمریکاییها پیش آمد، مانند آزادی گروگانهای آمریکایی در لبنان، حمله صدام به کویت، تسلط طالبان بر افغانستان، به هر دلیلی نتوانست نیاز آمریکا در رابطه با ایران را مرتفع سازد و با مطرح شدن فعالیتهای هستهای ایران و موضع خصومتورزانه آمریکا با این فعالیتهای قانونی، دوری ایران از آمریکا بیشتر میشد و حضور مقامات ایرانی در مکان و محلی که مقامات آمریکا در آن حضور داشتند هیچگاه سبب کاهش این دوری نشد. این دور شدن که بر خلاف خواست آمریکا تقویت مدام ایران را در پی داشت نه تضعیف آن را، آمریکا را نگران کرد و نزدیکی به ایران هدف اصلی آمریکا شد؛ زیرا آمریکاییها به این نتیجه رسیده بودند که برای مهار ایران و به عبارت دقیقتر برای نابود کردن انقلاب اسلامی و تفکر پرتکاپو و در جولان امامخمینی(ره) که امام خامنهای(مدظلهالعالی) هوشمندانه از آن پاسداری میکند و حسابشده آن را توسعه میدهد، باید به ایران نزدیک شد و برخلاف بسیاری از این نزدیکیها در چنین مواقعی که دستکم ظاهری دوستانه دارند، کاملاً خصمانه و با به صدا درآوردن شیپور خشونت و بداخلاقی تلاش کرد به ایران نزدیک شود. چالش هستهای ایران و یا همان گفتوگوهای طولانی با گروه ۵+۱ باب نزدیکی توصیفشده آمریکا به ایران بود. مبنای سیاست آمریکاییها در این نزدیکی «شروع با حداقل ارتباط» بود. آمریکاییها که در گذشته فرصتهای چنین ارتباطی را از دست داده بودند یا آن فرصتها ظرفیت چنین ارتباطی را نداشتند، با شناخت از ماهیت و درهمتنیدگیهای این مذاکرات به اهمیت آن در راستای هدفشان پی بردند و حسابشده کارشان را آغاز کردند. از نظر آنها پیوند فرصت «حداقل ارتباط» با ظرفیت مباحث هستهای این امکان را برای آنها فراهم میساخت تا آنها طرحشان برای ضربه زدن به انقلاب اسلامی را اجرا کنند. در مقابل این برنامه، آمریکا که برای اجرا به مذاکرات رودررو نیاز داشت، جمهوری اسلامی نیز برنامههای خودش را دنبال میکرد که با نام «نرمش قهرمانانه» شناخته میشود و درباره آن مطالب متعددی گفته و نگارششده که با توجه به پارهای مسائل به بازخوانی جدید نیاز دارد.
استفاده آمریکا از فرصت گفتوگوها
آمریکاییها با استفاده از فرصت گفتوگوها که «ارتباط حداقلی» را سبب شد، تلاش کردند برای فشار بیشتر بر ایران عرصه تنگ و محدود مذاکرات را که امام خامنهای(مدظلهالعالی) بر آن تأکید داشتند و بارها آن را به مذاکرهکنندگان ایرانی گوشزد کرده بودند، با طرح مسائلی خارج از چهارچوب به میدانی بزرگ تبدیل کنند تا بازی از دست ایران خارج شود. از اینرو، ملاحظه میشود که آنها در خلال مذاکرات به موضوعاتی اشاره میکنند که از نظر طرف ایرانی در چهارچوب مذاکرات نمیگنجد و براساس توافق کلی ربطی به مذاکرات ندارد. پرتحرک بودن آمریکا که با مساعدت فرانسه، انگلیس، آلمان و در مواردی روسیه و چین نیز همراه است، برای بهرهبرداری بیشتر از این فرصت است که بهگمان آنها میتواند توانمندیهای ایران را تضعیف کند.
بلاتکلیف نگه داشتن وضعیت تحریمها
غربیها و در رأس آنها آمریکاییها بارها و بارها ادعا کردهاند، این تحریمها هستند که ایران را به حضور در پای میز مذاکره واداشتند. در مقابل مسئولان ایرانی با ردّ این ادعا و پذیرش آسیب نسبی تحریمها به اقتصاد کشور و بیان دلایل دیگری برای حضور در مذاکرات، در خلال گفتوگوها بر رفع کامل تحریمها همزمان با آغاز انجام تعهدات ایران اصرار میورزند که طرف غربی تاکنون از پذیرش این درخواست به حق ایران سر باز زده است. با فرض پذیرش ادعای طرف مقابل در نقش تحریمها برای حضور ایران در پای میز مذاکرات، ایران با قبول انجام تعداتش انتظار دارد مهمترین ابزار دشمن که خود به نقشش معترف است از چرخه رویارویی با ایران حذف شود زیرا ایران، مابهازای آن را که همان انجام تعهدات است پذیرفته است؛ اما طرف مقابل با بهانههای مختلف که از نظر ایران فاقد ارزش است از این خواسته بهحق ایران، سر باز میزند. حال پرسش مهم این است، اگر دشمن به این خواسته مهم ایران گردن ننهد، ایران با چه منطق و بر چه اساسی باید تعهد به دشمن را انجام دهد؟! از آن گذشته بدعهدیهای مکرر دشمن اثبات کرده که نظام اسلامی به هیچ وجه نباید به وعدههای واقعاً پوچ و دروغگوییهای وقیحانه آنها اعتماد کند. به نظر میرسد آنها به هیچ وجه و تحت هیچ وضعیتی قصد ندارند به قضیه تحریمها که آن را کارآمدترین سلاحشان میدانند پایان دهند؛ از اینرو مذبوحانه تلاش میکنند، هم از ایران امتیاز بگیرند و هم برای تضعیف ایران آن را همچون گذشته حفظ کنند و شاید در موضوعات و برهههای دیگر امتیازات دیگری بگیرند!
جعل بازرسیهای غیرمعمول
یکی از مباحث مهمی که در مذاکرات اخیر مطرح شده این است که ایران باید تعهد دهد که بازرسیهای غیرمعمول و خارج از عرفی را که در هیچ سند معتبر بینالمللی وجود خارجی ندارد، بپذیرد و کم و بیش هم برخی از مقامات آمریکایی و غیرآمریکایی درباره آن صحبت کردهاند و آن را تا مرز موفقیت بینظیر برای خود پیش بردهاند. مذاکرات بینالمللی معمولاً از دو حالت کلی خارج نیست یا درباره موضوع مذاکره قوانین بینالمللی از قبل وضع شده است یا خیر، اگر از قبل قوانینی وجود داشته که مذاکره باید براساس آن پیش برود و تابع آن قوانین، به توافق تبدیل شود و اگر درباره آن قانونی وجود ندارد که یا باید درباره آن قانون وضع شود و یا به شکل توافقی خارج و بدون پشتوانه قوانین بینالمللی بین طرفین و یا طرفها پذیرفته شود. درباره مذاکرات ایران با گروه ۵+۱ قوانین آژانس بینالمللی انرژی اتمی وجود دارد و بر فرض پذیرش پروتکل الحاقی در آن هم بازرسی دیده شده است؛ اما آنچه که غربیها و بهویژه آمریکا و فرانسه دنبال میکنند با وجود قوانین بینالمللی که به آن اشاره شد، توافقی جدید و غیرمعمول و غیرمتعارف است. حال باید پرسش سابق را تکرار کرد که با وجود قوانین مخصوص درباره بازرسیها، چرا مستکبران به دنبال توافقی خارج از آن قوانین برای بازرسی هستند و مهمتر از آن، چرا آنها انتظار دارند ایران به چنین درخواست بیشرمانهای تن دهد؟! پاسخ روشن است، به گمان آنها قوانین بازرسی موجود توان جدی تضعیف توانمندیهای ایران را ندارد و یا نیازمند زمان طولانی است.
مصاحبههای تحقیرآمیز
مستکبران به تبع طرح بازرسیهای غیرمعمول، از گفتوگو با دانشمندان هستهای و افراد مرتبط با امور هستهای سخن گفتهاند که بیان واضح آن بازجویی از این افراد است. آمریکاییها یا تجاهل میکنند و یا فراموش کردهاند که بر سر میز مذاکره نشستهاند و نه در مسند فرمانروایی و صدور فرمان که چنین درخواست وقیحانهای دارند. طرح چنین موضوعی به هیچ وجه به مذاکرات هستهای ارتباط ندارد و بهزعم آنها اگر ارتباط دارد مابهازای آن بازجویی ایران از دانشمندان هستهای آمریکا و کشورهای اروپایی حاضر در مذاکرات است. اگر ایران اسلامی جربزه و جنم حفاظت از حریم مادی و معنوی دانشمندان و بزرگانش را نداشته باشد، چگونه میتواند از انقلابش صیانت کند. این درخواست مستکبران را باید به پای حماقت و سرگیجه آنها گذاشت که ناشی از خستگی و کلافگی مفرط و ناکامیهای پیدرپی آنها است. آنها بر اثر توهم سنگین ناشی از طولانی شدن و فراز و فرودها و نفاقورزیهای مذاکراتی، گمان کردهاند با این درخواست تمسخرآمیز قادرند ضربه سنگینتری از لحاظ روحی روانی به کلّیت ایران وارد آورند.
بازرسی از مراکز نظامی
شاید وقیحانهترین درخواست آمریکا و اقمارش از ایران، تقاضای بازرسی از مراکز نظامی ایران باشد. به احتمال زیاد یکی از آسیبهای جدی که آمریکاییها از تحریمهای طولانی ایران دیدند، در بخش نظامی باشد که این روزها در داخل کشور در حال تبدیل شدن به الگو برای سایر مراکز است. تحریمهای تسلیحاتی و صنعتی استعداد خفته مراکز نظامی و صنعتی ایران را بیدار و وادار به تکاپو کرد تا آنجا که تولیدات تجهیزات پیشرفته نظامی در ایران برای عرضه و رونمایی در صف و نوبت قرار گرفتند و با عرضه هر محصول جدید ضربه سنگینی بر پیکر تحریم و تحریمکنندگان وارد میآید این روند پایانناپذیر آنچنان اعجابآور به پیش میرود که صدای تحسین و زجه رعب و ندامت دشمن را همزمان بلند کرد و دشمن با وحشت از داشتههای عرضهشده گرفتار خوف شدید داشتههای عرضهنشده ایران گردیده است. توان ساخت تسلیحات و تجهیزات نظامی ایران امروزه از بزرگترین مشکلات و معماهای دشمن محسوب میشود از اینرو این بار نیز بسیار کودکانه و کودنانه در مذاکرات بازدید از مراکز نظامی ایران را درخواست میکند و با اینکه این درخواست نیز مانند درخواست قبلی بسیار مضحک و سبکسرانه است امام خامنهای(مدظلهالعالی) فرمانده معظم کل قوا در دانشگاه امام حسین(َع) به آن پاسخ تند و قاطعی دادند و فرمودند: «اجازه نمیدهیم از هیچ یک از مراکز نظامی، هیچ بازرسی ازسوی بیگانگان صورت بگیرد. میگویند بایستی ما بیاییم با دانشمندان شما مصاحبه کنیم، یعنی در واقع بازجویی کنیم. ما اجازه نمیدهیم به حریم دانشمندان هستهای ما و دانشمندان در هر رشته حساس و مهمی اندک اهانتی بشود. من اجازه نمیدهم بیگانگان بیایند با دانشمندان ما، با فرزندان برجسته و عزیز ملت ایران که این دانش گسترده را به اینجا رساندهاند، بخواهند بنشینند حرف بزنند. در دنیا هیچ عاقلی اجازه نمیدهد.» آمریکا با این درخواست قصد دارد به جای پیمودن راه طولانی و نامعلوم جاسوسی نظامی امنیتی با مجوز رسمی وارد سرّیترین بخش امنیت نظام شود تا به پاسخ همه ابهامات آزاردهنده و رعبآور برسد و با خیالی آسوده روند تضعیف ایران را پیش ببرد.
توجه به دشمن بودن آمریکا
آنچه که در مذاکرات میتواند در اتخاذ موضع صحیح به مذاکرهکننده کمک کند، شناخت و توجه به طرف مقابل است. در یک زمان طرف مقابل دوست است، در زمانی طرف مقابل نه دوست است و نه دشمن و در زمانی هم طرف مقابل دشمن واقعی و کینهتوز است مانند وضعیت فعلی ایران و آمریکا. در چنین وضعیتی به هیچ وجه مذاکرات بر مبنای «تعامل سیاسی» شکل نمیگیرد و پیش نمیرود. مبنای مذاکرات در چنین وضعیتی «تعامل خصمانه» است. یعنی همان چیزی که آمریکاییها بروز دادند و در درخواستهای چهارگانهای که بیان شد تجلی پیدا کرد. بنابراین در «تعامل خصمانه» باید کاملاً خصمانه اما منطقی عمل کرد و درخواستهای خصمانه خصم را خصمانه و با جرأت پاسخ داد. چنین رفتاری اثر فوری را بر روند مذاکرات و رفتار طرف مقابل خواهد گذاشت و تدریجاً آثار مثبت خود را نشان خواهد داد. انشاءالله
